شود خوشحال مىشود ، مگر اين كه ديگرى نتواند به وظايف خود عمل كند . « ثمّ خرج فخطب النّاس فقال : » ( سپس حضرت خارج شد از خيمه خود و خطاب به مردم فرمود : ) عظمت ملّت عرب به واسطه اسلام « إنَّ اللَّهَ بَعَثَ مُحَمَّداً ( صلى الله عليه وآله و سلم ) وَلَيْسَ أَحَدٌ مِنَ الْعَرَبِ يَقْرَأُ كِتَاباً ، وَلاَيَدَّعِي نُبُوَّةً ، فَسَاقَ النَّاسَ حَتَّى بَوَّأَهُمْ مَحَلَّتَهُمْ ، وَبَلَّغَهُمْ مَنْجَاتَهُمْ » ( به درستى كه خداوند حضرت محمد ( صلى الله عليه وآله و سلم ) را برانگيخت در حالى كه هيچ يك از افراد عرب كتاب خوان نبود و هيچ كسى هم ادّعاى پيغمبرى نكرده بود ، پس پيغمبر مردم را به طرف خدا سوق داد تا اين كه جاى داد آنها را در جايى كه بايد وارد شوند ، و رساند مردم را به محلّ نجاتشان . ) مراد از « كتاب » در اينجا كتاب آسمانى است ، البتّه نوعاً مردم بى سواد بودند و خواندن نمى دانستند ، ولى در اينجا مقصود كتاب آسمانى است ; يعنى با دين نبودند ، نوعاً بت پرست بودند ، مگر بعضى از آنها كه يهودى و مسيحى بودند كه كتابهاى آنها هم تحريف شده بود . « بَوَّأَهُمْ مَحَلَّتَهُمْ » يعنى منزل داد آنان را در جايشان . « محلّ » اسم مكان از مادّه « حلول » است ; يعنى وارد شدن در جايى . خدا بشر را خلق كرده براى اين كه او را پرستش كنند و به حقايق عالم وجود پى ببرند ، پيغمبراكرم ( صلى الله عليه وآله و سلم ) مردم را از گمراهى و سردرگمى نجات داد و وارد منزلگاهشان كرد . « مَنجَاة » اسم مكان است ، يعنى محلّ نجات ، پيغمبراكرم ( صلى الله عليه وآله و سلم ) براى مردم توحيد و نبوّت و معاد و اخلاق اسلامى آورد ، و نجات آنها در همين چيزها بود . « فَاسْتَقَامَتْ قَنَاتُهُمْ » ( پس سرنيزه هايشان مستقيم شد . )